Responsive image

ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਅਤੇ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਹਨ- ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੋਟੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ 1606.80 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਮਿਊਨਿਟੀ/ਪੰਚਾਇਤ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:-

ਲਾਲਵਾਨ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ

ਇਹ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਗੜ੍ਹਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਲੈਂਡ ਪ੍ਰੀਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਐਕਟ 1900 ਦੀ ਧਾਰਾ 4 ਅਤੇ 5 ਅਧੀਨ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ 1266.80 ਹੈਕਟੇਅਰ (3167 ਏਕੜ, 6 ਕਨਾਲ) ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 46/78/2007/Ft.V/6084 ਮਿਤੀ 22/06/2007

ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ ਛੰਬ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ

ਇਹ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਕਸਬੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 340.00 ਹੈਕਟੇਅਰ (ਭਾਵ 850 ਏਕੜ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 400 ਏਕੜ ਮਿਆਣੀ, 136 ਏਕੜ ਪਿੰਡ ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ, 51 ਏਕੜ ਪਿੰਡ ਮਟਵਾ, 152 ਏਕੜ) ਵਾਲੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਛੰਭ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਡੱਲਾ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਮਗਰਮੂਡੀਆਂ ਦੀ 111 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ)। ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 34/13/2007/Ft.V/6133 ਮਿਤੀ 25/06/2007 ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਦਲਦਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ ਵੈਟਲੈਂਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਜੋ ਲੁਪਤ ਹੋਣ ਦੀ ਕਗਾਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪੰਨੀਵਾਲਾ-ਗੁਮਜਾਲ-ਹਰੀਪੁਰਾ-ਦੀਵਾਨਖੇੜਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ

ਇਹ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 16861 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 34/4/2015/Ft- 5/448962/1 ਮਿਤੀ 27.3.15 U/s 36-C ਦੁਆਰਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ (ਸੁਰੱਖਿਆ) ਐਕਟ, 1972 ਦੇ ਤਹਿਤ ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁੱਖ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਨੀਲਾ ਬਲਦ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਅਰਧ ਤੋਂ ਅਰਧ-ਸੁੱਕੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਏ. ਟੌਰਟਿਲਿਸ, ਐਲਬੀਜ਼ੀਆ ਲੇਬਬੇਕ, ਅਜ਼ਾਦਿਰਾਚਟਾ ਇੰਡੀਕਾ, ਡਾਲਬਰਗੀਆ ਸਿਸੂ, ਮੇਲੀਆ ਅਜ਼ੇਡੇਰਾਚ, ਪ੍ਰੋਸੋਪਿਸ ਸਿਨੇਰੀਆ ਅਤੇ ਪੀ. ਜੁਲੀਫਲੋਰਾ ਆਦਿ ਹਨ।

ਸਿਸਵਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ

ਇਹ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਸਾਹਿਬਜਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 3199.45 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੈਕਸ਼ਨ 36 ਸੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 34/12/2017-Ft- 5/1052786/1 ਮਿਤੀ 29.8.2017 ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ (ਸੁਰੱਖਿਆ) ਐਕਟ, 1972 ਦੁਆਰਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਰਾਖ ਸਰੈ ਅਮਾਨਤ ਖਾਂ ਸੰਰਖਿਅਤ

ਇਹ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 1223 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੰ: 34/8/2010/Ft-5/3008 ਮਿਤੀ 31.3.2010 ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ (ਸੁਰੱਖਿਆ) ਐਕਟ, 1972 ਦੀ ਧਾਰਾ 36A ਰਾਹੀਂ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਹਨ: ਗਿੱਦੜ, ਜੰਗਲੀ ਖਰਗੋਸ਼, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਜੰਗਲ ਬਿੱਲੀ, ਮੂੰਗੀ, ਤਿੱਤਰ, ਮੋਰ, ਘੁੱਗੀ, ਕਬੂਤਰ, ਤੋਤੇ ਆਦਿ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਨਸਪਤੀ ਹਨ-ਯੂਕਲਿਪਟਸ, ਸ਼ੀਸ਼ਮ, ਕਿੱਕਰ, ਖੈਰ, ਮਸਕਟ, ਸੁਬਾਬੂਲ, ਲਸੂਰਾ, ਅਰਜੁਨ ਆਦਿ।

ਬੀਰ ਭਾਦਸੋਂ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੂਰੀ

ਇਹ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਭਾ-ਭਾਦਸੋਂ-ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਰੋਡ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਦੇ 1,022.63 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ (ਪੈਪਸੂ) ਦੇ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ ਐਫ-150/50 ਮਿਤੀ 28-2-1952 ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਟਿਆਲਾ ਨਿਯਮਾਂ, 1896 ਦੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬੀੜ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਲੂ ਬੁੱਲ, ਜੰਗਲ ਬਿੱਲੀ, ਗਿੱਦੜ, ਰੀਸਸ ਬਾਂਦਰ, ਮੋਰ, ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਤਿੱਤਰ, ਖਰਗੋਸ਼, ਸਪਾਟੇਡ ਉੱਲੂ ਆਦਿ। ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਉਪ-ਸਮੂਹ 5 (ਬੀ) ਉੱਤਰੀ ਟ੍ਰੌਪੀਕਲ ਡਰਾਈ ਮਿਕਸਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਰੋਪੜ੍ ਵੈਟਲੈਂਡ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ

ਇਹ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਰੋਪੜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 521.12 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੰ. 34/13/2017-Ft- 5/1057481/1 ਮਿਤੀ 5.9.2017 ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ (ਸੁਰੱਖਿਆ) ਐਕਟ, 1972 ਦੀ ਧਾਰਾ 36ਏ ਅਧੀਨ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ

ਇਹ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 4559.71 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ (ਸੁਰੱਖਿਆ) ਐਕਟ, 1972 ਦੀ ਧਾਰਾ 36A ਦੇ ਤਹਿਤ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 34/11/2017-Ft- 5/nz1177745/1 ਮਿਤੀ 5.3.2018 ਦੁਆਰਾ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਬਿਆਸ ਰਿਜ਼ਵਰ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ

ਇਹ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦਰਿਆ ਬਿਆਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਸਮੇਤ 52 ਹੈੱਡ ਤਲਵਾੜਾ ਤੋਂ ਹਰੀਕੇ ਬੈਰਾਜ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਜਲ ਚੈਨਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਬਿਆਸ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 34/13/2017-Ft- 5/1052756/1 ਮਿਤੀ 29.8.2017 ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ (ਸੁਰੱਖਿਆ) ਐਕਟ, 1972 ਦੀ ਧਾਰਾ 36ਏ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।